"Ka hmangaih che, ka thinlung hi i tan hawnin a awm...etc, etc" ka han ti vel deuh duah tak nain a chhanna chu, "Hetiang thil hi kan inkarah a thleng ang tih ngaihna reng ka hre lo. Kei chuan hmangaihna aiin inthianthatna (friendship) ka ngai pawimawh zawk....etc, etc" tihte a ni ta nuai mai. Min duh loh thu sawi hauh si lovin, "....i rilru ka lo ti na anih pawhin.....khuareiin lo hnem mawlh che rawh se...." min ti daih mai! Engtinnge kan tih tak ang, ka U? Ka thinlung chhungril hi a hnual rawih mai. Mahse, ka hmangaih a ni, midang an leng thlawt si lo, tisa leh thlarauin a chhiatpui hmain tihdan dang zawn a ngai.
A ni asin, ani nen hi chuan kumpui lenglet teh meuh kan lo inkawmin kan lo inzui ve tawh a, a khawlai nun leh chezia chu hrechiang thawkhatah ka inngai. Ani'n a thian tha tka pakhat anga min lo en laiin kei erawh chuan ka hmuh tirh phat atang tawh khan ka lo hmangaih nghal a, hmangaihna mitmengin ka lo melh nghal a lo ni. Mahse, ka hrilh nghal lo, ka zak tlat. A zei loh theih ngei mai! amah vang vek hian alawm hman lo chung pawha, tihtur awm lem chuang lo pawh a, a hmel ka hmu fuh hlauh dah law maw tia an venga ka len mai mai thin chu ni, in lamah tihtur a tam thin vei nen chuan! A mizia ka'n hrechiang te te anga, chumi hnuah thu lungkuai lutuk, chhiar tawh pawh a chhiat nawn leh chakawm khawp letter ka'n fly anga (h), etc, etc... tia rilrua lo hisap ve nak alaiin, chutiang khathiang khan min lo chhang ta mai si. Duh aiin a la lungkuai lo deuh nge tih lah hriat ni suh. Min melh 'englo' ve deuh nia ka hriat thinte kha.... keima duhthusam leh ngaihruatna lek a lo ni.
Mite anda hmaifang tha leh mi lem thiam ka nih ve si loh avangin, "Ani'n min duh lo mah se, ani aia tha, chumi veng, khami venga......leh mai ang", han ti ve ngam chi ziazang ka ni si lo. Ka tan chuan a aia tha an awm tawh chuang bawk si lo. "I tan chuan chung si-ar lak pawh ka...." tih leh inhmuh nikhuaa hawhhawm chuh a biak hmasak chu ka tih theih tawk chu a ni ta mai. Nikhua a lo rei anga, tih tlut tlut takah chuan a rilru pawh a lo nem mahna tih chu ka inhnemna awmchhun chu a ni ta, 'mahna' anih chu 'mahna'. Mahse kei tehlul, mi azawnga khabe liam chan tur nei lo ber mai hian ka thlemthlu zo angem? Pa chauh lo chuan tunge hria? Kha daih kha asin, ka zei loh zia chu!
Thiante'n 'first love' vawi sarihna an biak that peih leh tawh loh laiin kei chu ka 'first love' hmasa ber (ti ve mai ang aw!) pawhin min ka chhang chang fak mai si, kan va inthlau tak em! "Ka hmangaih em a ni; ani hi ka nei thei dawn lo anih chuan ka leng tar law law mai ang," tia rilru ka siam chang lah a tam. Mahse, chu zawng ni lul lo rawh se, kan chan tawk tur chu Khuan'n a la duang ve chek ang chu. Fam Lalzova'n,
“Kumsul lam ang her zel,
Sakhmel tha sensiar kan tawng;
Thinlaiah di zun a lo cham a,
Lungleng kan kiu vawng vawng.”
A lo tih zawng zawng neih zovin tisa leh thlarauvin a tlakchhiat phah khawp hialin lunglengin ka kiu vawng vawng a ni ber e. Bei a dawng tan ta,
“Tha val dang nen nui hiauva lengin
Parte ka tawng thin che.”
tih a ngaih dawnin a lang ta.
Thu thiam pakhatin hmangaihna a hrilhfiah hi ka hre reng thin: ‘Khawvel hausaknain a lei zawh loh, a dawngtu tana a thlawn ni se (Love is cost, but free),’ tiin. Chu hmangaihna thlawn chu a lawm dawn ve chaka thiam tinreng thawha ka beih chu ni. ‘Bei nge sei rundung’ tiin a tawp nan tak tak tiin thianpa kaltlangin letter ka ‘fly’ leh ta. Beisei tawh loh hnuah chhanna ka dawng. A hma ami ang tho kha a ni ang a……. hlauthawng rilru tak, chhiar chak tak siin ka fianrialpui ta a. Ka let leh chu ka nu chuan, Mapui, vawiin tlai chu eng I tit a nge? A va mak the hluai ve a,” min ti. Kan choka bal hleilo chu phur lutuk hian ka lo phiat chu niin! A chhan chu nang pawhin I ngaihruat thiam mai kha.
Ni e, ka hlim alawm, a chhan a awm a ni mai a ni. Nang pawh ni la I hlim vet ho ang.
“Aw, tawnmang mawlah pawh
Suihlung ka rualpui si lo….”
Tih kha chu mumang mai mai a lo ni alawm! Tunah chuan
“…luah loh tur D mah ni la, Parte….”
Ka lo tih rilruk thin kha ka cancel! Ka tan khawvel a lo par mawi tharleh ta, nun a nuam thar leh ta, ka tan tih hrehawm leh thaw h hrehawm a awm thei tak tak tawh lo. Khawvel zawng zawnga ka hmangaih ber mai chuan min hmangaih thu, ama kutziak ngei mai a ziak kha ka kawl tlat alawm. Tunah chuan,
“Leng dang sirah hnawlin nang ka thlang ber che”
Tiin biahthu kan inhlan tawn thei ta. “Aw Lalpa, ka va lawm em!” ti lo thei ka ni lo.
Ka han chhiar nawn leh thin, helai chang hi ka duh zual,”Hmangaihna satliah chu a tirah nuamin hlimawm ve viau mah se, a tawpah chuan inngeina leh inhuatna a thleng thin. Chu chu kan inkarah chuan thleng ve lo hram se ka duh a ni…..” A thleng loving, a thleng mawlh loving, keima lam atang chuan inhuatna leh inngeina a thleng thei lo. Hmangaihna dik tak nena ngaihzawng neih chu kawng tinrengah a sawt a lo ni, zirlai tan phei chuan a pawi lo mai ni lovin a tha zawk em em a ni, hman thian chuan. Tunah chuan a hmel hmuh tuma an veng lama, hman lo chunga va len a tul tawh lova, kan duh hun takah kan inko kal chat chat tawh mai. Engmah ni lo mah ila, thiante hian min awt ru ngawt hian ka ring thin.
Nikhua a lo rei a, khawvel thiamna sang chho zelah Mizoram chhungah ngawt kan lo duhkhawp ta lo a, zirna sang zawk umin phaiah kan han chhuak ve a. Chutih hunah pawh chuan lungdam takin, “Tuanna mual hrang mah se, rinawmna biahthu I vawng dun zel ang aw” ti chung zelin kan inthlah liam a. Mel za tam kar danah awm mah ila, kan lawm chhawrthlapui dang chuang hek lo, arkai den zan hi chuan lunglenga kiu vawng vawng chu a awl mai pawh a ni lo, a nih dan tur reng a lo ni zawk. Chhawrthla eng no nghial hnuaiah mahriakte’n tingtang hrui ruk nei mi nen,
“An sawi Zawlkhawpui lamphei duaiah,
A leng e ka thinlai hnemtu….”
tihte leh hla dang hmangte in ka inhnem a, lunglen a reh thei si lo, kal chhan ber zirlai lamin a tawrh chang a tam thin hle. Lungleng thin teh mah ila ngaih hi a ngam vengveng mai a.
“Although it’s so alone without you,
Maybe you’d be lonesome too...”
Ani pawh a lung a leng ve ngei ang le.
Mahse ……. mahse tih a ngai tlat. Khawvel hi mimal duhdan ngawt hian a lo kal lova, mi rilru zawng zawng kan hre vek seng hek lova. “Hmeichhia leh uite chu a chulnel peih peih.” Tih zawng zawng neih zovin, ka hmangaih mengmawii chuan mel za tam danah amah ngai ngawih ngawih tu chu theihnghilhin, nitin zantina amah lo ngaihsaktu tang a lo belt a a nih chu. Aw… a van a em! Hei hi maw hmangaihna nunrawng an lo tih chu. Ka va han tuar thiam lo tak em! Mipa hi an rinawm loh hmasa tlangpui an ti thin a, kei ka chanah erawh chuan a in letling thawk si. Chutia rilru hrehawm taka ka indawm kun reng lai chuan ka thinlungah thu pakhat a lo lang a, “Pathian hnenah lawmthu I sawi dawn nange?” tih hi. Ka han inghaihtuah thin a, lawmthu sawina tur ka hre lo. A tawpah erawh chuan ti hian ka tawngtai thei ta a, “Lalpa, hmangaihtu tha tak mi pe a, ka lawm e, amah vangin hlimna tam tak ka char si a, tunah min laksak leh ta a, ka tana tha tur a nih ka ring a, chuvangin lawmthu ka hrilh a che. Min kalsan tawh lo tur min hmangaihtu min pe ang che,” tiin.
Mahse a tawp nan chauh ka hmangaih mengmawii chu han thlah leh hram ka va duh em! Ka tan chuan a hmel hmuh tawh loh a, a chanchin hriat tawh loh a tha ber.
“….mal ka sawm che khiangawi I chan thlengin,
Dam te’n leng la zantin mangtha’
ka han ti leh hram a, chu chu ka hnen atanga duhsakna a dawn theih sang ber leh hnuhnung ber chu a nit a. Mahse maw, ka hmangaih mengmawi, engtik khawitikah mah ka nghilh tawh lawng che, ka hmangaih hmasa ber I ni miau si a. Nang pawhin min lo la hre chhuak ve fo thinin ka ring, mahse kan thutiam dunah rinawm lo hmasa zawk I nih avangin, a chang chuan I awm a nuam lo ve fovin ka ring. Mahse hreawm ti duh suh, mihring dan alawm.
Vawi khat chiah ka’n sawi nawn leh the ang, “Engtikah mah ka theihnghilh tawh loving che, KA HMANGAIH HMASA BER i ni si a”.
Published in the 'Chhinglung Vol XVI 2004-'05 '
A ni asin, ani nen hi chuan kumpui lenglet teh meuh kan lo inkawmin kan lo inzui ve tawh a, a khawlai nun leh chezia chu hrechiang thawkhatah ka inngai. Ani'n a thian tha tka pakhat anga min lo en laiin kei erawh chuan ka hmuh tirh phat atang tawh khan ka lo hmangaih nghal a, hmangaihna mitmengin ka lo melh nghal a lo ni. Mahse, ka hrilh nghal lo, ka zak tlat. A zei loh theih ngei mai! amah vang vek hian alawm hman lo chung pawha, tihtur awm lem chuang lo pawh a, a hmel ka hmu fuh hlauh dah law maw tia an venga ka len mai mai thin chu ni, in lamah tihtur a tam thin vei nen chuan! A mizia ka'n hrechiang te te anga, chumi hnuah thu lungkuai lutuk, chhiar tawh pawh a chhiat nawn leh chakawm khawp letter ka'n fly anga (h), etc, etc... tia rilrua lo hisap ve nak alaiin, chutiang khathiang khan min lo chhang ta mai si. Duh aiin a la lungkuai lo deuh nge tih lah hriat ni suh. Min melh 'englo' ve deuh nia ka hriat thinte kha.... keima duhthusam leh ngaihruatna lek a lo ni.
Mite anda hmaifang tha leh mi lem thiam ka nih ve si loh avangin, "Ani'n min duh lo mah se, ani aia tha, chumi veng, khami venga......leh mai ang", han ti ve ngam chi ziazang ka ni si lo. Ka tan chuan a aia tha an awm tawh chuang bawk si lo. "I tan chuan chung si-ar lak pawh ka...." tih leh inhmuh nikhuaa hawhhawm chuh a biak hmasak chu ka tih theih tawk chu a ni ta mai. Nikhua a lo rei anga, tih tlut tlut takah chuan a rilru pawh a lo nem mahna tih chu ka inhnemna awmchhun chu a ni ta, 'mahna' anih chu 'mahna'. Mahse kei tehlul, mi azawnga khabe liam chan tur nei lo ber mai hian ka thlemthlu zo angem? Pa chauh lo chuan tunge hria? Kha daih kha asin, ka zei loh zia chu!
Thiante'n 'first love' vawi sarihna an biak that peih leh tawh loh laiin kei chu ka 'first love' hmasa ber (ti ve mai ang aw!) pawhin min ka chhang chang fak mai si, kan va inthlau tak em! "Ka hmangaih em a ni; ani hi ka nei thei dawn lo anih chuan ka leng tar law law mai ang," tia rilru ka siam chang lah a tam. Mahse, chu zawng ni lul lo rawh se, kan chan tawk tur chu Khuan'n a la duang ve chek ang chu. Fam Lalzova'n,
“Kumsul lam ang her zel,
Sakhmel tha sensiar kan tawng;
Thinlaiah di zun a lo cham a,
Lungleng kan kiu vawng vawng.”
A lo tih zawng zawng neih zovin tisa leh thlarauvin a tlakchhiat phah khawp hialin lunglengin ka kiu vawng vawng a ni ber e. Bei a dawng tan ta,
“Tha val dang nen nui hiauva lengin
Parte ka tawng thin che.”
tih a ngaih dawnin a lang ta.
Thu thiam pakhatin hmangaihna a hrilhfiah hi ka hre reng thin: ‘Khawvel hausaknain a lei zawh loh, a dawngtu tana a thlawn ni se (Love is cost, but free),’ tiin. Chu hmangaihna thlawn chu a lawm dawn ve chaka thiam tinreng thawha ka beih chu ni. ‘Bei nge sei rundung’ tiin a tawp nan tak tak tiin thianpa kaltlangin letter ka ‘fly’ leh ta. Beisei tawh loh hnuah chhanna ka dawng. A hma ami ang tho kha a ni ang a……. hlauthawng rilru tak, chhiar chak tak siin ka fianrialpui ta a. Ka let leh chu ka nu chuan, Mapui, vawiin tlai chu eng I tit a nge? A va mak the hluai ve a,” min ti. Kan choka bal hleilo chu phur lutuk hian ka lo phiat chu niin! A chhan chu nang pawhin I ngaihruat thiam mai kha.
Ni e, ka hlim alawm, a chhan a awm a ni mai a ni. Nang pawh ni la I hlim vet ho ang.
“Aw, tawnmang mawlah pawh
Suihlung ka rualpui si lo….”
Tih kha chu mumang mai mai a lo ni alawm! Tunah chuan
“…luah loh tur D mah ni la, Parte….”
Ka lo tih rilruk thin kha ka cancel! Ka tan khawvel a lo par mawi tharleh ta, nun a nuam thar leh ta, ka tan tih hrehawm leh thaw h hrehawm a awm thei tak tak tawh lo. Khawvel zawng zawnga ka hmangaih ber mai chuan min hmangaih thu, ama kutziak ngei mai a ziak kha ka kawl tlat alawm. Tunah chuan,
“Leng dang sirah hnawlin nang ka thlang ber che”
Tiin biahthu kan inhlan tawn thei ta. “Aw Lalpa, ka va lawm em!” ti lo thei ka ni lo.
Ka han chhiar nawn leh thin, helai chang hi ka duh zual,”Hmangaihna satliah chu a tirah nuamin hlimawm ve viau mah se, a tawpah chuan inngeina leh inhuatna a thleng thin. Chu chu kan inkarah chuan thleng ve lo hram se ka duh a ni…..” A thleng loving, a thleng mawlh loving, keima lam atang chuan inhuatna leh inngeina a thleng thei lo. Hmangaihna dik tak nena ngaihzawng neih chu kawng tinrengah a sawt a lo ni, zirlai tan phei chuan a pawi lo mai ni lovin a tha zawk em em a ni, hman thian chuan. Tunah chuan a hmel hmuh tuma an veng lama, hman lo chunga va len a tul tawh lova, kan duh hun takah kan inko kal chat chat tawh mai. Engmah ni lo mah ila, thiante hian min awt ru ngawt hian ka ring thin.
Nikhua a lo rei a, khawvel thiamna sang chho zelah Mizoram chhungah ngawt kan lo duhkhawp ta lo a, zirna sang zawk umin phaiah kan han chhuak ve a. Chutih hunah pawh chuan lungdam takin, “Tuanna mual hrang mah se, rinawmna biahthu I vawng dun zel ang aw” ti chung zelin kan inthlah liam a. Mel za tam kar danah awm mah ila, kan lawm chhawrthlapui dang chuang hek lo, arkai den zan hi chuan lunglenga kiu vawng vawng chu a awl mai pawh a ni lo, a nih dan tur reng a lo ni zawk. Chhawrthla eng no nghial hnuaiah mahriakte’n tingtang hrui ruk nei mi nen,
“An sawi Zawlkhawpui lamphei duaiah,
A leng e ka thinlai hnemtu….”
tihte leh hla dang hmangte in ka inhnem a, lunglen a reh thei si lo, kal chhan ber zirlai lamin a tawrh chang a tam thin hle. Lungleng thin teh mah ila ngaih hi a ngam vengveng mai a.
“Although it’s so alone without you,
Maybe you’d be lonesome too...”
Ani pawh a lung a leng ve ngei ang le.
Mahse ……. mahse tih a ngai tlat. Khawvel hi mimal duhdan ngawt hian a lo kal lova, mi rilru zawng zawng kan hre vek seng hek lova. “Hmeichhia leh uite chu a chulnel peih peih.” Tih zawng zawng neih zovin, ka hmangaih mengmawii chuan mel za tam danah amah ngai ngawih ngawih tu chu theihnghilhin, nitin zantina amah lo ngaihsaktu tang a lo belt a a nih chu. Aw… a van a em! Hei hi maw hmangaihna nunrawng an lo tih chu. Ka va han tuar thiam lo tak em! Mipa hi an rinawm loh hmasa tlangpui an ti thin a, kei ka chanah erawh chuan a in letling thawk si. Chutia rilru hrehawm taka ka indawm kun reng lai chuan ka thinlungah thu pakhat a lo lang a, “Pathian hnenah lawmthu I sawi dawn nange?” tih hi. Ka han inghaihtuah thin a, lawmthu sawina tur ka hre lo. A tawpah erawh chuan ti hian ka tawngtai thei ta a, “Lalpa, hmangaihtu tha tak mi pe a, ka lawm e, amah vangin hlimna tam tak ka char si a, tunah min laksak leh ta a, ka tana tha tur a nih ka ring a, chuvangin lawmthu ka hrilh a che. Min kalsan tawh lo tur min hmangaihtu min pe ang che,” tiin.
Mahse a tawp nan chauh ka hmangaih mengmawii chu han thlah leh hram ka va duh em! Ka tan chuan a hmel hmuh tawh loh a, a chanchin hriat tawh loh a tha ber.
“….mal ka sawm che khiangawi I chan thlengin,
Dam te’n leng la zantin mangtha’
ka han ti leh hram a, chu chu ka hnen atanga duhsakna a dawn theih sang ber leh hnuhnung ber chu a nit a. Mahse maw, ka hmangaih mengmawi, engtik khawitikah mah ka nghilh tawh lawng che, ka hmangaih hmasa ber I ni miau si a. Nang pawhin min lo la hre chhuak ve fo thinin ka ring, mahse kan thutiam dunah rinawm lo hmasa zawk I nih avangin, a chang chuan I awm a nuam lo ve fovin ka ring. Mahse hreawm ti duh suh, mihring dan alawm.
Vawi khat chiah ka’n sawi nawn leh the ang, “Engtikah mah ka theihnghilh tawh loving che, KA HMANGAIH HMASA BER i ni si a”.
Published in the 'Chhinglung Vol XVI 2004-'05 '
No comments:
Post a Comment